آریا بانو

آخرين مطالب

لیلا کردبچه: می‌توان از روی شعر برخی شاعران تقویم تهیه کرد / صنایع ادبی ما نیاز مبرم به نوسازی دارند گفتگو

لیلا کردبچه: می‌توان از روی شعر برخی شاعران تقویم تهیه کرد / صنایع ادبی ما نیاز مبرم به نوسازی دارند

  بزرگنمايي:

آریا بانو - لیلا کردبچه معتقد است، یکی از مهم‌ترین عواملی که باعث می‌شود شعری ماندگار شود، پس از "شعر" بودن و "خوب" بودن، این است که اساسا شاعر به نیت خوانده شدن شعرش به بهانه‌ای خاص شعر نگوید.


سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین، لیلا کردبچه متولد 1359 در تهران، شاعر و پژوهش‌گر ادبیات است. او دانش‌آموخته‌ کارشناسی‌ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی و دوره‌ دکتری در رشته‌ "ادبیات معاصر" در دانشگاه اصفهان است. کردبچه علاوه بر شعر، دستی در نقد و تحلیل تاریخ ادبیات نیز دارد. از او تاکنون یازده مجموعه‌ شعر و ترانه و همچنین پنج کتاب در حوزه نقد، تحلیل و پژوهش ادبی منتشر شده است. کردبچه به تازگی مجموعه ‌شعر "نشت گاز در شب تنهایی" را توسط نشر نیماژ منتشر کرده و این کتاب که پیش از نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران امسال عرضه شده بود به چاپ دوم رسیده است. به بهانه انتشار چاپ دوم این مجموعه ‌شعر با لیلا کردبچه گفت‌و‌گویی داشتیم که در ادامه می‌خوانید.
این‌ روزها بحران مخاطب به‌ شدت گریبان شعر را گرفته است. متوسط شمارگان کتاب‌های شعر به 200 نسخه رسیده و همین تعداد هم فروش نمی‌رود. با توجه به این‌ که اشعار شما همواره پر مخاطب بوده و آثارتان چندین‌ بار تجدید چاپ شده‌اند، به‌نظرتان چگونه می‌شود از این بحران عبور کرد؟
نمی‌دانم اصلا دغدغه مخاطب داشتن درست است یا نه! در عین این‌که در لحظه سرایش اثر یا خلق هر اثر هنری اصیل، فکر کردن به مخاطب کم‌ترین اهمیت را دارد، اما واقعا کمتر هنرمندی به بازخورد اثرش بین مخاطبان فکر نمی‌کند. اما در نهایت و در پاسخ به سوال شما، معتقدم که در حوزه شعر، بحران مخاطب به این‌ شکلی که آمارهای رسمی ناشران نشان می‌دهد، وجود ندارد. مخاطب شعر از فضای حقیقی چاپ و نشر کاغذی، به فضای مجازی و رسانه‌های دیجیتالی کوچ کرده، نه این‌که شعر نخواند یا کمتر بخواند. حتی در مواردی می‌بینیم که همین فضای مجازی به راه‌ یافتن شعر به فضاهایی کمک کرده که نهادها و سازمان‌های حقیقی عملا از انجام آن ناتوان بوده‌اند. به هرحال واحد شعر، تک اثر است که می‌تواند از چند سطر تا چند صفحه را شامل شود و به‌ راحتی در فضای مجازی دست‌به‌دست و خوانده شود و می‌بینیم که معمولا کوتاه‌ترین‌ها یا کوتاه‌ شده‌هایشان توفیق بیشتری در جذب مخاطب در فضای مجازی دارند. سیدعلی صالحی هزاران صفحه شعر دارد، اما مخاطب عام دنیای مجازی یک "حال همه ما خوب است، اما تو باور نکن"اش را می‌گیرد. هم نمی‌شود گفت آن شعر مخاطب تازه‌ای پیدا کرده، هم نمی‌شود همین اقبال عمومی را نادیده گرفت. در مجموع ماجرای پیچیده‌ای است این وضعیت مخاطب شعر در فضای مجازی و حقیقی که نیاز به واکاوی‌های جامعه‌شناختی دارد و اتفاق بدی هم نیست. اما به هرحال آسیب جدی به بدنه نشر کاغذی شعر زده، می‌زند و در سال‌های آتی به‌نظر می‌رسد حتی شعر را از چرخه چاپ و نشر خارج می‌کند.
در مصاحبه‌ای گفته بودید اگر شاعری درباره‌ یک واقعه شعری می‌نویسد آن شعر باید ماندگار باشد. به‌نظرتان چه عواملی باعث می‌شوند شعرهایی که برای تاریخ و واقعه‌ خاصی سروده می‌شوند، در همان تاریخ منجمد و تاریخ مصرف‌دار نشوند؟
یکی از مهم‌ترین عواملی که باعث می‌شود شعری ماندگار شود، پس از "شعر" بودن و "خوب" بودن (که درباره‌ همین دو عامل می‌توان سال‌ها حرف زد)، همین است که اساسا شاعر به نیت خوانده شدن شعرش به بهانه‌ای خاص شعر نگوید. شعر بگوید برای ثبت یک لحظه، یک حس یا حتی برای ثبت یک کشف زبانی و تصویری یا ثبت یک اجرای تازه فرمی و... نه این که چون پس‌فرداشب، شب یلداست، شعر برای شب یلدا بنویسد با این تفکر که به این مناسبت زمانی خاص، شعرم را می‌خوانند! یا مثلا همین حالا ببینید به ‌مناسبت همین سیل اخیر، چقدر بسامد واژه سیل در شعر دوستانی بالا رفت که حتی حاضر نیستند، هزینه یک‌ روز سیگار و قهوه‌شان را برای کمک به سیل‌زده‌ها اختصاص دهند. خب شب یلدا هم صبح فردایی دارد و سیل هم بالاخره فروکش می‌کند، بعدش چه؟ از روی شعرهای برخی از شاعران می‌توان تقویم تهیه کرد!
خانم کردبچه در مجموعه‌های شعر پیشین شما هم‌چون "یک‌شب‌ پرنده‌ای..." و "آواز کرگدن"، رانه اصلی شعر شما عنصر عاطفه بوده که با تجربه‌هایی در زبان همراه شده است. آیا در اثر جدیدتان یعنی "نشت گاز در شب تنهایی" هم همین رانه در شعر شما کار می‌کند؟
عنصر عاطفه در "نشت گاز در شب تنهایی" به ‌مراتب قوی‌تر از مجموعه‌های پیشین است. "نشت گاز در شب تنهایی" را عاطفی‌ترین اثرم می‌دانم و به همین‌نسبت صمیمی‌ترین و عزیزترین آن‌ها. شاید تجربه‌های فرمی یا حتی تجربه‌های زبانی شعرهای مجموعه‌های پیشین در این مجموعه کمتر به چشم بخورد، اما صدق عاطفه‌ای در این اثر هست که آن را از کارهای قبلی متمایز می‌کند.
در مجموعه‌ شعر "نشت گاز در شب تنهایی" به‌رغم حفظ نشانه‌های سبکی و مضمونی، به‌نظر می‌رسد زبان برای شما تبدیل به دغدغه‌ای برجسته شده و راوی شعرها به‌نوعی با فیزیک کلمات درگیر است. آیا می‌توانیم این را در کارنامه شعری شما نوعی پوست‌اندازی تلقی کنیم؟
اتفاقا در این مجموعه اصلا دغدغه‌ زبان نداشته‌ام، دغدغه‌ فرم هم نداشته‌ام و حتی دغدغه‌ نوشتن شعر هم نداشته‌ام و زبان شعرهای این مجموعه بی‌کم‌ترین کوششی به‌شکل طبیعی خود و در فرایندی کاملا طبیعی متولد شده است. پوست‌اندازی را از جنبه‌ای دیگر در این مجموعه می‌بینم و آن این‌که پس از گذشت حدود چهار سال از نوشتن شعرهای "آواز کرگدن"، دیدم دیگر در پی رقم‌زدن اتفاق ادبی و زبانی و ساختاری و چه و چه نیستم، صرفا در پی ثبت زیبا و نه لزوما هنرمندانه لحظاتی در زندگی حسی و عاطفی خود هستم که با گذشت زمان، هر لحظه ممکن است فراموشی مثل سیلی بنیان‌کن بیاید و آن‌ها را، آن لحظات بکر را با خودش ببرد. در کارهای قبلی‌ام توجه به مساله زوال نقش پررنگی ایفا می‌کرد؛ زوال جوانی، زوال زیبایی، زوال هستی... اما بعدها حس کردم زوال احساسات، جزو دردناک‌ترین زوال‌هاست؛ در لحظه‌ای خاص، ساعت چهار نیمه‌شب از خواب می‌پری و آن لحظه حسی داری که به‌عنوان یک شاعر و یک پژوهش‌گر ادبیات، می‌دانی که صددرصد شعر نیست، اما چرا باید بگذاری آن لحظه‌ ناب از دست برود؟ چرا اگر می‌توانی، ثبتش نکنی؟ شعر "شب شدید" در این مجموعه برمبنای همین تفکر شکل گرفته: (ساعت چهار نیمه‌شب است / و قبول دارم این جمله،/ شروع مناسبی برای یک شعر عاشقانه نیست / اما طوری از خواب پریده‌ام / که ناچارم بگویم "دوستت دارم"، / که "ساعت چهار نیمه‌شب است"، / که "هیچ‌وقت، هیچ‌جای دنیا، هیچ‌ساعتی / به این شدت / چهار نیمه‌شب نبوده است"). یا همین‌طور شعر "پرندگی" که ثبت تصویر زنی است که وقتی از بالای پل عابر رد می‌شود، فکر خودکشی و انصراف از آن به‌سرعت از ذهنش عبور می‌کند: (بالای پل / فکر می‌کنم به این که ادای پرنده‌ها را اگر دربیاورم، / چقدر ممکن است طبیعی باشم؟ / عصرها / که به لانه برمی‌گردم / عصرها / عصرها / عصرها / که کودکانم در انتظار آب و دانه‌اند). همین ثبت لحظه، کاری است که عکاس‌ها می‌کنند، اما ببینید زبان و بیان شاعرانه چقدر بهتر می‌تواند برخی لحظات را ثبت کند!
در برخی شعرهای شما ردپای صنایع ادبی با روش‌هایی جدیدتر به چشم می‌خورد؛ مثلا وقتی "پیام کوتاه احوالپرسی پس از سال‌ها" را به "خانه‌ای کلنگی با گیره‌های رنگی نو بر بند رختی پاره" تشبیه می‌کنید. آیا به‌نظرتان بدایع و صنایع لفظی با شیوه‌های جدید هم‌چنان می‌توانند در شعر امروز اصطلاحا کار کنند؟
علی‌رغم این که معتقدم صنایع ادبی ما نیاز مبرم به نوسازی دارند، اما تلاشی در این ‌زمینه نکرده‌ام و اگر صنایع ادبی در شعر من نو شده‌ باشد (که معتقدم اغلب به‌جای نوشدن از درون، صرفا جامه نو پوشیدند و در پوشش تصاویر نو عرضه شده‌اند)، به‌طور کاملا طبیعی اتفاق افتاده است. اما در شعر برخی شاعران می‌بینم که صنایع ادبی (خودآگاه یا ناخودآگاه) واقعا نو شده‌اند. کارکرد "کنایه" را در شعرهای حسین صفا ببینید! آیا همان کارکرد "کنایه" در یک دهه قبل است؟ در کتاب "مشت در نمای درشت" زنده‌یاد سیدحسن حسینی، آن جا که به تلفیق تصاویر سینمایی و صنایع ادبی می‌پردازد تا نشان دهد که صنایع ادبی و اساسا داشتن نگاه شاعرانه چقدر می‌تواند به فیلم‌ساز کمک کند، می‌بینیم که اساسا داشتن نگاه نو و مجهز بودن به زاویه نگاه خاص، چگونه می‌تواند هر صنعتی را (ادبی، سینمای و...) از درون متحول و نو کند.
برخی وضعیت‌های کنایی در شعر شما برجسته می‌شوند. مثلا سطرهایی هم‌چون "کاش، کاش، ای‌کاش / آنکه رد مانده از او سرخ است / روزی به صحنه جنایت خود برگردد" یا "... و برای گرفتن دست‌هایت دلیل محکمی ندارم" و... آیا به‌نظرتان خواننده عام می‌تواند با کنایه ارتباط برقرار کند؟
امیدواریم که بتواند! البته دغدغه‌ مخاطب عام داشتن هم از آن کارهاست، اما می‌شود امیدوار بود که مخاطب عام چند پله بالاتر بیاید، نه صرفا برای بهتر فهمیدن اثر ادبی که برای بهتر فهمیدن دنیا، بهتر فهمیدن زندگی.


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

عوارض بی‌ خوابی شبانه برای بدن + عوامل و درمان

ندا قاسمی بازیگر سریال نون خ تصادف کرد!!

کارشناس بی بی سی و پاسخ جالبش به شبهه‌ افکنی خانم مجری درباره‌ خزر!!

وزن بالا خطر ابتلا به خارپاشنه را افزایش می‌دهد

افزایش سهم اشتغال روستایی به 23.5 درصد در کشور/ 25 درصد روستاییان عضو صندوق بیمه روستایی

چه کسانی گرفتار شانه های یخ زده می شوند؟

کبدِ چرب حاملگی چیست؟

سخنگوی سازمان انتقال خون: 4 هزار نمونه خون بند ناف ذخیره شده است

کشور در تامین داروهای اساسی کمبودی ندارد

امید صالحی عکاس سال سینمای ایران شد / تقدیر از حسین ملکی / معتمدآریا: بهتر است حرکت عکاسان سینما در پیگیری امنیت شغلی را با جان و دل بپذیریم

رد پای موسیقی‌ خاطره‌انگیز دهه‌های پیشین در یک اجرا / روایت سهراب کاشف و بهرام دهقانیار از کنسرت "شب خاطره‌ها برای بچه‌های ایران‌زمین"

حسین ایمانی جاجرمی: جدایی‌گزینی طبقاتی در محلات به چند پاره شدن جامعه می‌انجامد / شهرسازی و معماری نادرست مردم را به انزوا سوق می‌دهد

اجرایی بسیار زیبا و دراماتیک / نگاهی به نمایش "کریم لوژی" به نویسندگی مجید رحمتی و مهران رنجبر و به کارگردانی رضا بهرامی

آغاز بیست و دومین جشنواره تولیدات مراکز استانی صداوسیما / دارابی: اقبال مخاطبان به شبکه‌های استانی رو به افزایش است

فرزاد فرجی: تعدادی از هنرمندان نقش سفال و سرامیک را در هنرهای تجسمی پررنگ کرده‌اند / نمایشگاه پیشکسوتان سفال و سرامیک ایران سالانه برگزار می‌شود

فرار احمدشاه به رخت‌شورخانه دربار / روایت علی یدالهی از نمایش "رخت‌شور شاه" در جشنواره نمایش‌های آئینی و سنتی

رهگذر: نوجوانان در سینمای ما نادیده گرفته شده‌اند / "آخرین داستان" پاییز اکران می‌شود

متامدرن نه مبهم است و نه جدید / دیدگاه انتقادی محمد آزرم نسبت به مانیفست "متامدرنیسم"

"بی‌سر" در مراحل پایانی تولید است / "زالاوا" به دنبال جذب سرمایه

مرضیه برومند: متولی سینمای کودک باید کانون پرورش فکری کودکان باشد

راضیه ابراهیمیان: حمایت از برندسازی یا کارآفرینی به شکل اصولی و حرفه‌ای انجام نمی‌شود

سیدحسین ملکی: خط تحریری در زندگی روزمره مردم قابل استفاده است / از ابداع خط ترنم تا اقتصاد هنر خوشنویسی

سعید خاقانی: معماری ما فضای تجربه درست نداشت که بخواهد سالم بماند / هویت امری ارجاعی و بیرونی نیست

لازم نیست دستتان را محکم روی دف بکوبید / تئوری موسیقی از نان شب هم واجب‌تر است / توصیه‌های داوران به شرکت‌کنندگان جشنواره ملی موسیقی جوان

محمدعلی سجادی: "سودابه" ادامه سینمای داستانی من است

رادیو سوینا آغاز به کار کرد / شهاب حسینی: حضور جامعه محترم نابینایان در سالن‌های سینما خبر خوبی است

مرادیان: ضرورت ساخت مجسمه در جامعه نابه سامان امروز بیش از گذشته احساس می‌شود / تبدیل درختان خشکیده تهران به مجسمه توسط بخش خصوصی

اثر نمایشی برگرفته از آئین و سنت‌های استان بوشهر / روایت حسین اسدی از اجرای نمایش "آبگوشت زهرماری" در جشنواره آئینی و سنتی

فعال مدنی درحوزه زنان وخانواده:امنیت مهمترین اولویت و دغدغه زنان شهری است

زنانه شدن سالمندی در آینده جدی است

مدیرعامل انجمن تالاسمی ایران: داروی جدید دفرازیروکس در داروخانه‌ها وجود ندارد

تلفن همراه حریم خصوصی کودکان نیست

انجام ماموگرافی سبب ابتلا به سرطان سینه می‌شود؟

دلایل جامعه شناختی کودک همسری

فرآیند کار مراکز مشاوره قبل «ازدواج»

معیارهای جوانان امروزی برای ازدواج

گفت‌وگو با مَلِک‌آرا رحیمی، زنی که احمد پسربچه افغان را جهانی کرد

«ازدواج»؛ هندوانه‌ای که دیگر در بسته نیست

چرا آمار اشتغال زنان پایین است؟

مسعود کیمیایی: فیلم‌ها ده‌ها میلیارد می‌فروشند اما برای من و مهرجویی سرمایه‌گذار نیست

اقبال واحدی: خودم را مجری نمی‌دانم من یک بسیجی‌ام!

رضا کیانیان خطاب به رضا رشیدپور: دوستت دارم اما شفاف بگو کی پول کثیف آورده سینما؟

منصوره ثابت‌زاده: من خادم فرهنگ هستم / برای نخستین بار موسیقی حرکتی ایران را آنالیز و طبقه‌بندی کردم / موسیقی می‌تواند در زبان تاثیر بسزایی بگذارد

بهار ایلچی: هدف گروه پلاریس ارتباط با همه مردم در هر جغرافیای دنیاست

رامتین لوافی: "هت تریک" در شرایط متعادل می‌توانست پرفروش شود

گفت و گوی اعضای خانواده یک مسئولیت زنانه نیست

لیلا کردبچه: می‌توان از روی شعر برخی شاعران تقویم تهیه کرد / صنایع ادبی ما نیاز مبرم به نوسازی دارند

علیرضا صفاری: برندسازی وابسته به رفتار مصرف است / اگر پول اولویت بود تمام برندهای پوشاک در ایران تعطیل می‌شدند

ضعف شناخت و به کارگیری ناآگاهانه تکنولوژی تأثیر مخربی بر معماری دارد / احصاء و یکپارچگی از مهم‌ترین اصول مرمت است / پول نفت باعث شد تا درست زندگی کردن را فراموش کنیم / روایت سجاد موذن از مرمت در سامرا تا خانه‌های تاریخی ایران

کارگردان «قدیس»: فقط 20 درصد نقدها علیه شاملو را گفتم!