آریا بانو

آخرين مطالب

ناجنبش‌های اجتماعی؛راه جدید اصلاح درخاورمیانه -فاطمه نباتیان مقالات

ناجنبش‌های اجتماعی؛راه جدید اصلاح درخاورمیانه -فاطمه نباتیان

  بزرگنمايي:

آریا بانو - تهران-ایرناپلاس- عربستان سعودی سال‌ها، یک مثال عیان و بی‌چون و چرا از جامعه مردسالار در نگاه‌های اجتماعی بود که در طی سالیان متمادی سنت‌های قبیله‌ای زن‌ستیز را به لایه‌های حقوقی و قانونی این کشور کشانده بود.

تمام رسومی که اغلب از نگاه بیرونی مضحک به نظرمی‌رسیدند، با توجیهات قانونی و البته دین، مشروعیت بخشیده شده و باعث سرکوب اقشار مختلف جامعه عربستان، علی‌الخصوص زنان شده بودند. چند ماه پیش، خبر اصلاحات در حقوق زنان عربستانی که شامل حق رانندگی، حضور در ورزشگاه‌ها و پخش خوانندگی زنان و کنسرت‌های مختلط بود، بسیاری را شگفت‌زده کرد. اما ریشه این اصلاحات چیست؟
در شرایط کشورهایی مانند عربستان که ساختار اقتدارگرای آن، مانع از تأثیرگذاری جنبش‌های اجتماعی اصلاحی می‌شوند، باید ریشه اصلاحاتی از این دست را در نوع دیگری از حرکت‌های مردمی جستجو کرد که نه در چارچوب‌های مرسوم جنبش می‌گنجند و نه در چارچوب‌های انقلاب، و آن ناجنبش‌های اجتماعی است که «آصف بیات» در کتاب «زندگی همچون سیاست» به تشریح این مدل پرداخته است.
در این نگاه، برخلاف معیارهای جنبش، نیازی حتمی به‌وجود یک رهبر یا ساماندهی تجمعات و هدفمندی و در نظر گرفتن آلترناتیو نیست، بلکه ناجنبش‌های اجتماعی درواقع یک مدیریت هوشمندانه از حضور مردم در خیابان‌هاست. در این نگاه، «خیابان» که در نگاه عمومی یک مکان منفعل و صرفاً محلی برای گذر، عبور و مرور قانونمند و نمادی از کنترل شهر توسط مقامات است، به مکانی برای ابراز فعال اعتراضات تبدیل می‌شود. به عبارتی به‌جای آن قدرتی که در جنبش، در تجمع و به‌هم‌پیوستگی دیده می‌شد، در ناجنبش‌ها، در تأکید بر جریان عادی زندگی مردم و کنش جمعی افراد اتمیزه و غیرجمعی ظاهر می‌شود. در اینجا توان دولت هم در سرکوب آن‌ها بسیار کاهش می‌یابد، چرا که به‌سختی می‌توان جریان عادی زندگی مردم در خیابان را محدود کرد.
یکی از ابزارهای مهم قدرت جنبش‌ها، اعتصابات در نهادهایی همچون دانشجویان یا کارگران است، اما بخش زیادی از جامعه قدرت نهادی برای ایجاد اختلالی از این دست یعنی اعتصاب را ندارند، که عمده آن‌ها را زنان تشکیل می‌دهند. به همین علت راهبران اصلی ناجنبش‌های اجتماعی زنان هستند که این را در نمونه‌های اعتراضات زنان مصر و تونس و مراکش در قرن بیستم می‌توان دید.
حال به اصلاحات عربستان برمی‌گردیم. از گذشته محدودیت‌های فراوانی در قانون عربستان برای زنان اعمال می‌شد، در حوزه‌ی قوانین شهروندی، اشتغال و تحصیل، زنان عربستان برای استخدام باید پنج شرط درج شده در قانون را دارا می‌بودند که ازجمله‌ی آن‌ها اثبات نیاز زنان به درآمد بیشتر برای گذران زندگی بود. سختگیری در این شروط باعث شده بود که باوجود آمار 70 درصدی زنان تحصیل‌کرده، تنها 5 درصد آن‌ها مشغول به کار باشند. شرح سختگیری‌های تحصیلی برای زنان هم که مطول است؛ از اینکه تا سال 1948 و تأسیس اولین دبستان دخترانه، دختران مجاز به تحصیل نبودند و تا امروز که بیشتر آموزش‌های عالی و دانشگاهی برای آن‌ها مبتنی بر آموزش از راه دور اینترنتی است.
منع رانندگی برای زنان هم تاریخی به قدمت تأسیس این کشور دارد. در سال 1990 علمای عربستان فتوای حرمت رانندگی زنان را به علت مخالفت با شرع، اعلام کردند. در سال 2011 زنان عربستان کمپینی تشکیل دادند و منال شریف اولین زن راننده عربستانی، با انتشار فیلم رانندگی خود در اینترنت اعتراض به این قانون را شروع کرد. این اعتراضات منجر شد که سه سال پیش پارلمان عربستان طرحی برای آزاد کردن رانندگی زنان ارائه دهد و در آن شروطی ازجمله سن بالای 30 سال، لباس پوشیده و سنگین و همچنین داشتن رضایتنامه همسر یا پدر، مطرح شده بود. تا اینکه هم‌زمان با موج اصلاحات، ملک سلمان طی حکمی اعلام کرد زنان می‌توانند از ژوئن 2018 شخصاً و بدون نیاز به کسب اجازه از قیم قانونی‌شان گواهینامه رانندگی اخذ کنند و در هنگام رانندگی نیز لزومی به حضور محافظ نیست.
استراتژی ناجنبش‌های اجتماعی، همین پیشروی آرام مردم عادی است؛ انتشار فیلم از رانندگی، منتشر کردن عکس از انجام کارهای سخت مثل تعمیر ماشین یا ورزش‌های خاص. این کارها شاید با اعمال خارق‌العاده و ساختارشکن انقلابی تفاوت زیادی داشته باشند، اما با زندگی روزمره پیوند نزدیکی دارند و در چهارچوب محدودیت‌های ایدئولوژیکی و قانونی هستند. این رفتارها پیش‌فرض‌های رایج در مورد زنان و به‌تبع آن، بنیادهای محدودیت‌های قانونی و اجتماعی را زیر سؤال می‌برد و این دقیقاً همان هدف ناجنبش‌های اجتماعی است.
با همه این اوصاف نباید از تأثیر وضعیت بغرنج عربستان در افکار عمومی جهان بر اعمال این اصلاحات غفلت کرد. وجهه‌ جنگ‌طلب و خشنی که عربستان از خودش در سطح بین‌المللی نشان داده بود و فشار افکار عمومی بر این کشور به جهت حمایت مالی از جنگ و تروریسم، می‌تواند دلیل مناسبی برای هر نوع اقدام حاشیه‌ای به جهت کم کردن فشار باشد، اما باید روی دیگر فعال شدن و نتیجه‌بخش بودن این دسته از تحرکات اجتماعی در همسایگی ایران را نیز در تحلیل‌های اجتماعی بلندمدت و ایضاً کوتاه‌مدت جامعه‌ ایران، چنان‌که تاکنون هم دیده‌ایم، در نظر داشت.
* کارشناسی علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد
نشریه مکث، دانشگاه فردوسی مشهد
اداره کل اخبار چندرسانه‌ای *ایرناپلاس*





نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

بالا رفتن سن ازدواج و تبعات تجردگرایی

از قوانین حضانت فرزندان بعد از طلاق اطلاع دارید؟

نگاهی به فمینیسم و آثار فمینیستی در سینمای ایران

آرایش مو و صورت زنان از صفویه تا قاجار

21 شغل‌ رو به افول!

صحبت‌های یک معلم با والدین دانش‌آموزان

ای دوش تا دوش پیمبر تا همیشه / تو در میان خیل زنان بهترین شدی / اشعاری در رثای وفات حضرت خدیجه(س)

راز طلاق های سه سوته این دهه هفتادی ها چیست؟

مامان بزرگ یا من؟

شما چه تیپی هستید؟

شنبه جدید،بشقاب جدید

نمک می خوریم به قیمت آجیل

لوازم آرایشی یا لوازم مرگبار!

چگونه از ریا دوری کنیم؟

مشاهدات عجیب مردی درباره خروج روح از بدن!!!

ابهامات مجازات «والدین سهل‌انگار»

بحران هویت در کمین خانواده ها

رنج بیماری، درد بی کسی

گوناگون/ 10 فرهنگ غذایی عجیب از سراسر جهان

تازیانه تعصب بر پیکر زنان سرپرست خانواده

انتخاب همسری با فرهنگ

نقش پُر رنگ پدر در تربیت فرزندان

مهارت زندگی/ چگونه به کتاب خواندن عادت کنیم؟

فواید و قواعد پیاده روی سالمندان

به مناسبت روز معلم: از قدیم تا جدید

سیلی خشونت بر پیکر نحیف

چگونه می توان در مصرف آب در آشپزخانه صرفه جویی کرد؟

سونامی سالمندی و ضرورت حفظ سرمایه اجتماعی

ما انسان‌ها چه بلایی بر سر جنگل‌های دنیا آورده ایم؟

اصول‌ معاشرت‌ صحیح

حکمت غیبت امام زمان عج الله تعالی فرجه الشریف چه میباشد؟

آغاز هفته گرافیک؛ زنان طراح از گذشته تا امروز

همسر هستید یا مادر؟

نان در روغن ترجمه های تکراری!

طنز/ با 440 هزار تومان چه می شود کرد؟

استفتائات رهبری درباره اذن شوهر برای فعالیت زن در فضای مجازی تا دف زدن در جشنها

دختران مجازی!- امیر ناظمی *

شناخت حجت خدا و گمراهی از دین

چه کسانی موفق به توبه می‌شوند؟

بن‌مایه‌های فرهنگ "مهدویت" در تفکر شیعی / 10 کتاب درباره صاحب الزمان (ع)

پیش نیاز سبک زندگی مهدوی به مناسبت نیمه شعبان

زوج های جوان و هفت خان هزینه های عروسی!

جوانان بی خرد در آرزوی ازدواج!

مهارت زندگی/ چگونه اهداف واقع‌گرایانه برای کسب و کار خود تعیین کنیم؟

لب‌های ورقلمبیده و گونه‌های برآمده؛ چرایی اوج گرفتن جراحی‌های زیبایی

چگونه سفر دونفره عاشقانه داشته باشیم؟

به گِل نشسته ایم- مهناز بیرانوند

چرا نمی‌توانیم از این شنبه شروع کنیم؟

مخالفت بی‌جهت «ولی» با نکاح دختر مجردش

٨ راهکار برای لذت بخش کردن سفر