آریا بانو

آخرين مطالب

دهل؛ ویژگی ها و انواع ساز دهل گوناگون

دهل؛ ویژگی ها و انواع ساز دهل

  بزرگنمايي:

آریا بانو - دهل یک ساز کوبه‌ای و در دسته‌ی پوست صدا‌های دوطرفه است. پوست صدا بودن بدین معنی است که صدا از طریق ضربه زدن به پوست تولید می‌شود و دوطرفه بودن هم یعنی هر دو طرف ساز پوست کشیده شده است و به آن ضربه زده می‌شود. ساز دهل در دو منطقه‌ی سیستان و خراسان بسیار مرسوم و پرکاربرد است.


سرویس فرهنگ و هنر - در نواحی مختلف ایران پوست صدا‌ها و یا ساز‌های کوبه‌ای دارای پوست به وفور یافت می‌شود که هر کدام ساختار و ویژگی‌های خاص خود را دارند. در نواحی مختلف از این ساز‌های کوبه‌ای یا به صورت تکنوازی یا همراه با ساز‌های دیگر استفاده می‌کنند. یکی از این ساز‌های کوبه‌ای دهل است که در دو شهر سیستان و خراسان رواج دارد. در متن‌های مختلف دهل را داول، تاول و داوول هم می‌گویند. با ما همراه باشید تا با این دو نوع دهل بیشتر آشنا شوید.
ساز دهل سیستان
معرفی دهل سیستان
دهل سیستان یک پوست صدای دوطرفه است که با چوب نواخته می‌شود. به طور کلی همه دهل‌ها بدنه‌ای استوانه‌ای دارند که بر دوسر آن‌ها پوست کشیده می‌شود، ولی ارتفاع این بدنه در نواحی مختلف متفاوت است. در مجموع می‌توان گفت دهل‌ها بدنه‌ای نسبتا بلند یا نسبتا کوتاه دارند.

ویژگی‌های ظاهری و ساختاری دهل سیستان
این ساز، استوانه‌ای نسبتا بلند و بزرگ چوبی و گاه فلزی است که بر دو سر آن پوست کشیده‌اند. پوست را در هر طرف ابتدا دور طوقه‌ای فلزی یا چوبی می‌کشند و بعد با طناب به شکل خاصی به بدنه‌ی دهل متصل می‌کنند. دهل با تسمه‌ای نسبتا بلند از شانه‌ی چپ نوازنده آویزان می‌شود. طرف راست دهل با چوبی قوس دار (چوب یا مضراب ساز دهل) به صدا در می‌آید و طرف چپ‌با دو چوب کوچک (نلوک) که به انگشت‌های دست چپ بسته می‌شوند نواخته می‌شود.
تکنیک‌های اجرایی دهل سیستان
چوب دهل در دست راست نوازنده قرار می‌گیرد و نلوک‌ها به انگشت‌های سوم و چهارم دست چپ‌ با نخ بسته می‌شوند. دست راست نقش اصلی را در نواختن ساز دهل و ایجاد تقارن‌های اصلی متریک _ ریتمیک بر عهده دارد. صدای برخورد چوب دهل با پوست سمت راست بسیار شدید، پر حجم و بم است. وظیفه‌ی نلوک‌های دست چپ ایجاد تزئیینات ریتمیک و تکمیل اجزای ریتم است. در مجموع دست‌های راست و چپ نقش‌های متفاوتی دارند و مکالمه‌ای ریتمیک میان خود انجام می‌دهند.
موارد و نوع استفاده‌ی دهل سیستان
ساز دهل سیستان فقط در مجالس عروسی و شادمانی و گاه در مراسم کشتی محلی نواخته می‌شود و ساز همراهی کننده‌ی سرنا است. این ساز در گذشته وظیفه‌ی خبر رسانی را نیز بر عهده داشته است.
جنس و مواد به کار رفته در ساختمان دهل سیستان
بدنه: چوب جنگلی یکپارچه، فلز (بشکه) پوست: پوست بز چوب (مضراب): چوب جنگلی، چوب گز

ساز دهل خراسان
معرفی دهل خراسان
دهل خراسان نیز پوست صدای دوطرفه‌ای است که با چوب نواخته می‌شود. خراسان را می‌توان از نظر فرهنگی به سه منطقه‌ی جنوب، شرق - مرکز و شمال تقسیم کرد. در تمام این مناطق ساز دهل متداول است. جنوب خراسان شامل شهرهایی، چون بیرجند، گناباد، قاین و فردوس است. دهل بیرجند به خاطر مشترکات فرهنگی تا حدودی شبیه دهل سیستان است. اما دهل‌های رایج در سایر شهر‌های جنوب خراسان تا حدودی به هم شبیه هستند. در خراسان شرقی - مرکزی (تایباد، تربت جام، کاشمر و ...) نیز دهل متداول است و ساختمان آن تفاوت قابل توجهی با دهل‌های جنوب خراسان - به جز بیرجند، ندارد. ساز دهل شمال خراسان نیز دز مجموع شبیه دهل‌های دیگر مناطق خراسان است.
ویژگی‌های ظاهری و ساختاری دهل خراسان
دهل‌های متداول در خراسان، به جز بیرجند، که در مجموع ویژگی‌های ظاهری نسبتا مشترکی دارند استوانه‌ی چوبی نسبتا کوتاهی هستند که بر دو سر آن پوست کشیده‌اند. این استوانه از گرد کردن تسمه‌ای چوبی ایجاد شده است. پوست را در هر طرف، ابتدا دور طوقه‌ای چوبی و گاه فلزی می‌کشند و طوقه‌ی همراه پوست را با طناب به شکل خاصی به بدنه‌ی این ساز متصل می‌کنند. دهل خراسان نیز معمولا با تسمه یا طناب از شانه‌ی چپ نوازنده آویزان می‌شود. طرف راست ساز با چوبی که اندکی قوس دارد، و طرف چپ با ترکه‌ای باریک به صدا در می‌آید.
جنس و مواد به کار رفته در ساختمان دهل خراسان
بدنه: چوب‌های جنگلی، توت، چنار، سپیدار
پوست: پوست‌های بز، گوسفند، آهو بزغاله
چوب (مضراب): چوب‌های گز، سیاچو، گردو، زردآلو
ترکه: چوب بید
طوقه: چوب‌های قابل انعطاف
طناب: نخ، موی بز، پلاستیک

تکنیک‌های اجرایی ساز دهل خراسان
چوب دهل در دست راست نوازنده و ترکه در میان انگشت‌های دست چپ او قرار می‌گیرند. دست‌های راست و چپ در ایجاد تقارن‌های متریک و ریتمیک مکمل هم هستند و نوعی مکالمه‌ی ریتمیک به وجود می‌آورند. صدای برخورد چوب به پوست سمت راست قوی، پرحجم و بم است و صدای برخورد ترکه به پوست سمت چپ تیز، نافذ و زیر است.
موارد و نوع استفاده‌ی دهل خراسان
دهل ساز همراهی کننده‌ی سرنا است و مجالس عروسی و شادمانی مهم‌ترین عرصه‌ی حضور ساز دهل و ساز سرنا است. رپرتوار سرنا و دهل خراسان شامل آهنگ‌های رقص، مراسم اسب چوبی (گناباد، سبزوار و شمال خراسان)، اجرای برخی مقام‌های اصلی منطقه و برخی ترانه‌ها است.
در پایان کلیپی از دهل نواز سیستانی را با هم مشاهده می‌کنیم.


ساغر شفیعی





نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

تعیین جنسیت فرزند با تغذیه مادر ارتباطی دارد؟

ماجرای روز خواستگاری

6قدم تا حل اختلافات نامزدی

چگونه خطوط کف دست را بخوانیم (سلامت، ازدواج، شهرت، پول، سفر)

ترسناک‌ترین پاکت‌های سیگار در دنیا(+تصاویر)

جوان‌ترین میلیاردرهای جهان را بشناسید (+تصاویر)

دوستی با مارمولک در عکس روز نشنال جئوگرافیک/عکس

تفریحاتی که می توانید بابت آن ها پول بگیرید

تعطیلات لوکس خرس عروسکی گمشده در هاوایی

اختراعات عجیب ادیسون که تا به حال به گوش‌تان نخورده است (+تصاویر)

آزمایش آنلاین شیر جنگل

عکس یک تخم مرغ پرلایک ترین عکس اینستاگرام شد!

کار جالب رستوران‌دار کابلی برای جلوگیری از اسراف /عکس

عصبانی ترین گربه دنیا

علاقه عجیب مرد ترکیه ای به عقرب (+تصاویر)

اعداد شانس متولدین هر ماه چیست؟

رسم و رسومات جشن عروسی در فرهنگ های مختلف

رکورد خرید گران‌ترین ماهی شکسته شد! (+تصاویر)

عکس روز اینستاگرام، مانگروهای استرالیا

انواع کاندوم و نحوه استفاده از کاندوم

نکات کلیدی درباره نحوه صدا زدن همسر

زایمان سزارین و همه چیز درباره سزارین

چرا ابتدا باید با خودتان ازدواج کنید؟!

امتناع خانم ها ازرابطه زناشویی !؟

یائسگی، تجربه‌ای ناشناخته در دنیای مردانه!!

طالع بینی هفتگی عشق (بیست و دوم تا بیست و نهم دی)

اقدام عجیب خلبان حین پرواز هواپیما!

بزرگ‌ترین دست‌های دنیا را ببینید/ تصاویر

5 قطعه طلای بزرگ جهان که ذوب نشده‌اند/ تصاویر

آپارتمانی متفاوت در چین/ عکس

مجسمه های آهنی/ تصاویر

مجسمه های برفی/ تصاویر

چهار ساختمان و معماری شگفت‌انگیز/ تصاویر

جدایی جف بزوس ثروتمندترین مرد دنیا از همسرش

ویدئویی که روی سر مشتری آرایشگاه پخش شد! (+تصاویر)

روزهای خوش شانسی و بدشانسی متولدین هر ماه

ساحلی با شن های پاپ کورنی

تصاویری از زیر زمین‎ (+تصاویر)

بوییدن گل آفتابگردان در عکس روز نشنال جئوگرافیک/عکس

فستیوال برف و یخ هاربین 2019

جشنواره موسیقی یخی

آجر لانه زنبوری

پیکاسوی کوچک

کشور‌هایی که مدت‌هاست مرزهایشان ناپدید شده! (+تصاویر)

بگومگوهای زن و شوهری را آسیب زدایی کنید

خواستگاری با دلفین

سردترین شهر جهان کجاست/ عکس

ثروتمندترین خانواده‌های جهان در سال 2018 (+تصاویر)

حقایق شخصی درباره مشاهیر تاریخی که نمی‌دانستید! (+تصاویر)

مردی که شبیه سگ شد!